Fr

BRANDS

Alcohol schaadt de gezondheid, door Patrick Willemarck

Zondag 6 September 2026

Alcohol schaadt de gezondheid, door Patrick Willemarck

Eenzaamheid schaadt de gezondheid, dat schreef ik onlangs nog in een column. Het café waar je met vrienden een pint gaat drinken, kan soelaas brengen in de eenzame epidemie die zelfs de WHO erkent, maar ook dat schaadt de gezondheid, aldus de advertentie van de paginagrote advertentie die de Belgische Brouwers publiceerden in ’s lands belangrijkste kranten.

We zien mensen die met een paar biertjes aan een cafétafel zitten, met daarbij de vraag in welk opzicht dit dan schadelijke momenten kunnen zijn. In geen enkel opzicht, als het gaat om het sociale leven en de strijd tegen eenzaamheid. Hun argument gaat echter verder. De vervanging van de vorige verplichte gezondheidsvermelding die gewag maakte van “overmatig alcoholgebruik” door “alcohol schaadt de gezondheid” zou consumptie en misbruik impliciet met elkaar gelijkstellen en zelfs matige consumptie met de vinger wijzen. De campagne genoot de steun van meer dan duizend professionals. De nieuwe wet zit hen dwars, dat begrijp ik. Ze komen met een nogal flauwe campagne op de proppen om dat kenbaar te maken en dat begrijp ik dan weer niet. Een comité dat de opdracht krijgt een paard te tekenen, tekent uiteindelijk altijd een kameel. En die kameel verdient in zijn huidige vorm wel enige reflectie.

Overdaad schaadt. Door die nuance weg te laten, verschuift de verantwoordelijkheid. Voeg de vermelding wel toe en het product blijft neutraal: dan moet het individu zelf kiezen en verantwoordelijkheid nemen. Door de vorige waarschuwing te vervangen door “alcohol schaadt” krijgt het product een eigenschap toegeschreven en erkennen de overheden dat ze de plicht hebben het publiek te informeren. Dit is dus geen bijkomstige semantische discussie. De notie van misbruik bepaalt hoe de verantwoordelijkheid verdeeld wordt tussen individu, markt en overheid.

De brouwers voeren geen strijd omdat dit economisch catastrofale gevolgen zou hebben. Ze voeren strijd omdat ze geen precedent willen creëren waarop vervolgens het verbod op sponsoring, beperkingen op inhoud en dragers, gezondheidswaarschuwingen, enzovoort kunnen volgen. En die vrees is niet denkbeeldig: de Hoge Gezondheidsraad raadt aan om veel verder te gaan in het beperken van de marketingcommunicatie van brouwers.

Door de strijd te dramatiseren hebben de Brouwers er zelf voor gezorgd dat honderdduizenden Belgen kennis hebben genomen van boodschap onderaan een advertentie die niemand zou hebben opgemerkt. Het Streisandeffect (*) is behoorlijk indrukwekkend en de bal ligt nu opnieuw in het kamp van de consument. Die kan zich afvragen of het wel klopt om te zeggen dat “alcohol de gezondheid schaadt”; dat geldt ook voor mezelf en mijn twee pinten per week. Je zou je kunnen afvragen of het misbruik niet net daar zit. Ik weet niet zeker hoe wetenschappelijk het bewijs is, ook al zijn er aanwijzingen in die richting.

Een occasionele pint is bij een gezonde volwassene niet te vergelijken met misbruik – het absolute risico blijft klein. Maar het idee dat er een ‘veilige’ drempel bestaat waaronder alcohol helemaal niets doet, heeft de voorbije jaren een flinke knauw gekregen. Niemand kan met andere woorden nog beweren dat zelfs een enkel glas neutraal is.

Zullen we op zijn minst ons glas nog kunnen heffen en ‘gezondheid’ zeggen? Niets is minder zeker, zeggen de brouwers onhandig! Door voortdurend wat essentieel is op te offeren aan wat belangrijk is, vergeten we uiteindelijk hoe belangrijk de essentie is, volgens een parafrase van Morin. En essentieel is nog altijd om het heden als een geschenk te beschouwen en ervan te genieten. Wat dat betreft hebben ze geen ongelijk.

Als alterpublicist vind ik dit een slechte campagne omdat ze de morele en identitaire aspecten naar voren schuift, terwijl ze over veel sterkere economische en culturele argumenten beschikte. Ze had kunnen zeggen dat alcohol inderdaad risico’s inhoudt en dat we minderjarigen beter moeten beschermen, de consument correct informeren. En dat we misbruik moeten voorkomen. En kunnen aanmoedigen om een proportionele regelgeving uit te werken die het mogelijk maakt dat een uitzonderlijke biercultuur en honderden producenten kunnen blijven bestaan. Dat was complexer uit te werken geweest, maar wel slimmer en doeltreffender.

In plaats daarvan zeggen ze als het ware dat de overheid haar pijlen richt op de terras- en cafécultuur, de vriendschap en België. Ook dat is een geval waar overdaad schaadt. Resultaat: iedereen ken teen boodschap die anders welllicht grotendeels onopgemerkt was gebleven. En er is veel geld verspild voor niets. De kop van jut in verhaal? Da’s de volwassen en verantwoordelijke consument.

(*) Voor wie niet weet wat het Streisandeffect is: het verwijst naar een klacht die Barbra Streisand had ingediend omdat iemand een luchtfoto van haar villa had gepubliceerd. Die foto had aanvankelijk maar een zeer beperkt publiek bereikt, maar door de klacht ontplofte de bekendheid van de villa. Het Streisandeffect verwijst dus naar een versterkend effect dat de klager doorgaans allerminst kan waarderen.

Archief / BRANDS